Müşterek Avarya Nedir? Gemi ve Yük Sahipleri Hangi Masraflara Katılır?

Deniz yoluyla gerçekleştirilen uluslararası taşımacılıkta meydana gelen bir kaza, yalnızca geminin veya belirli bir yükün zarar görmesine neden olmayabilir. Bazen gemiyi ve yükleri ortak bir tehlikeden kurtarmak amacıyla olağanüstü harcamalar yapılması veya bazı yüklerin bilerek denize atılması gerekebilir.

Bu gibi durumlarda Müşterek Avarya (General Average) kavramı gündeme gelir.

Müşterek avarya, ortak bir deniz tehlikesinden kurtulmak amacıyla yapılan olağanüstü fedakarlık ve giderlerin, kurtarılan menfaatler arasında belirli kurallara göre paylaşılmasıdır.

Bu uygulamanın en dikkat çekici yönü, kendi yükü hiç zarar görmeyen bir ithalatçının veya ihracatçının da müşterek avarya masraflarına katılmak zorunda kalabilmesidir.

Peki müşterek avarya hangi durumlarda ilan edilir? Yük sahipleri hangi masrafları öder? Nakliyat sigortası bu giderleri karşılar mı?

1. Müşterek Avarya Hangi Durumlarda İlan Edilir?

Müşterek avarya, her gemi kazasında veya her taşıma hasarında otomatik olarak uygulanmaz. Ortak tehlikeyi ortadan kaldırmak amacıyla olağanüstü, bilinçli ve makul bir fedakarlık veya gider yapılması gerekir.

Deniz taşımacılığında karşılaşılabilecek örnekler şunlardır:

Yüklerin Denize Atılması

Gemiyi ve diğer yükleri kurtarmak amacıyla bazı yüklerin bilinçli olarak denize atılması.

Yangına Müdahale

Gemide çıkan yangının kontrol altına alınması için olağanüstü müdahalede bulunulması.

Sığınma Limanına Yönlendirme

Geminin ve yüklerin güvenliği için başka bir limana yönlendirilmesi ve ek masraflar yapılması.

Kurtarma Hizmetleri

Geminin batma veya karaya oturma tehlikesine karşı kurtarma hizmeti alınması.

Bu işlemlerin müşterek avarya sayılabilmesi için ilgili hukuki ve teknik koşulların gerçekleşmesi gerekir.

2. Müşterek Avarya Masraflarına Kimler Katılır?

Müşterek avarya paylaşımında temel esas, ortak tehlikeden kurtarılan menfaatlerin belirli oranlarda katkıda bulunmasıdır.

Başlıca katkı sağlayan taraflar şunlardır:

Gemi Sahibi

Geminin kurtarılması ve korunması nedeniyle müşterek avarya hesabına giren giderlere katılır.

Yük Sahipleri

Taşınan emtianın sahibi olan ithalatçı veya ihracatçılar katkı payı ödeyebilir.

Navlun Menfaati Sahibi

İlgili koşullarda navlun menfaati de paylaşım hesabına dahil edilir.

Katkı payları, kurtarılan menfaatlerin müşterek avarya sonundaki katkı değerleri esas alınarak hesaplanır.

Dolayısıyla masraflar taraflar arasında eşit olarak bölüştürülmez.

3. Yükünüz Zarar Görmese Bile Müşterek Avarya Öder misiniz?

Müşterek avaryanın yük sahipleri açısından en önemli özelliği budur.

Örneğin Çin'den Türkiye'ye gelen bir konteyner gemisi denizde yangın tehlikesiyle karşılaşmıştır. Geminin kurtarılması için olağanüstü müdahalede bulunulmuş, bazı konteynerler zarar görmüş ve geminin güvenli bir limana ulaşması için ek giderler yapılmıştır.

Sizin konteyneriniz ise hiçbir hasar almadan kurtulmuştur.

Bu durumda yükünüzün zarar görmemiş olması, müşterek avarya katkısından muaf olduğunuz anlamına gelmez.

Çünkü müşterek avaryada ortak tehlikeden kurtarılan gemi ve yüklerin, yapılan fedakarlık ve giderlere belirli kurallar çerçevesinde birlikte katılması esastır.

4. Müşterek Avarya Katkı Payı Nasıl Hesaplanır?

Müşterek avarya masrafları, gemi ve yük sahipleri arasında eşit olarak paylaştırılmaz.

Öncelikle müşterek avarya kapsamında kabul edilen giderler belirlenir. Daha sonra kurtarılan gemi, yük, navlun ve diğer ilgili menfaatlerin katkı değerleri hesaplanır.

5. Müşterek Avarya İlan Edildiğinde Yük Sahibi Ne Yapmalıdır?

Müşterek avarya ilan edildiğinde gemi sahibi tarafından genellikle bir müşterek avarya eksperi veya dispeççi (Average Adjuster) atanır.

Yük sahiplerinden yüklerini teslim alabilmeleri için çeşitli belgeler ve teminatlar istenebilir.

Bu süreçte genellikle:

1. Müşterek avarya bildirimi alınır.
2. Yükün ticari ve taşıma belgeleri hazırlanır.
3. Müşterek Avarya Taahhütnamesi (General Average Bond) talep edilebilir.
4. Yük sigortalıysa sigorta şirketinden Müşterek Avarya Teminatı (General Average Guarantee) istenebilir.
5. Sigorta bulunmuyorsa nakit teminat veya kabul edilen başka bir güvence talep edilebilir.

Gerekli belgeler ve teminat kabul edildikten sonra yükün teslim süreci ilerleyebilir.

Bu nedenle müşterek avarya bildirimi alındığında durumun vakit kaybetmeden sigortacıya iletilmesi önemlidir.

6. Müşterek Avarya Masraflarını Nakliyat Sigortası Karşılar mı?

Emtia nakliyat sigortasının önemli teminatlarından biri müşterek avarya katkı payıdır.

Uluslararası taşımacılıkta kullanılan Institute Cargo Clauses (ICC) klozlarında müşterek avarya ve kurtarma giderlerine ilişkin hükümler bulunmaktadır.

Yük sigortalıysa sigorta şirketi, poliçenin kapsamı dahilinde yük sahibinin müşterek avarya katkı payını karşılayabilir.

Ayrıca yükün teslim alınabilmesi için gerekli olan Müşterek Avarya Teminat Mektubu'nun düzenlenmesi sürecinde de sigorta şirketi devreye girebilir.

Burada iki kavramı ayırt etmek gerekir:

General Average Bond Nedir?

Yük sahibinin müşterek avarya katkı payını ödeme yükümlülüğüne ilişkin taahhüdüdür.

General Average Guarantee Nedir?

Sigorta şirketinin poliçe koşulları çerçevesinde verdiği teminattır.

Teminatın kapsamı kullanılan kloza, poliçenin özel şartlarına ve istisnalarına göre değerlendirilmelidir.

7. Avarya Çeşitleri Nelerdir? Müşterek Avarya ve Hususi Avarya

Deniz taşımacılığında avarya, gemi veya yüklerin taşınma sürecinde karşılaşılan tehlikeler nedeniyle meydana gelen zararları ve olağanüstü masrafları ifade eder.

Deniz sigortacılığında avarya, müşterek avarya ve hususi avarya olmak üzere ikiye ayrılır.

a. Müşterek Avarya Nedir?

Müşterek avarya, gemi, yük ve navlun gibi deniz yolculuğundaki ortak menfaatleri tehdit eden bir tehlikeden kurtulmak amacıyla, bilinçli ve makul şekilde yapılan olağanüstü fedakarlık veya masraflardır.

Örneğin, şiddetli fırtına veya yangın gibi bir tehlike karşısında geminin ve kalan yüklerin kurtarılması için bazı yüklerin denize atılması müşterek avarya kapsamında değerlendirilebilir.

Bu durumda yapılan fedakarlık veya masraflar, kurtarılan menfaatlerin değerleri oranında ilgili taraflar arasında paylaşılır.

Nakliyat veya tekne sigortası poliçeleri, teminat koşullarına bağlı olarak müşterek avarya katkı paylarını karşılayabilir.

b. Hususi Avarya Nedir?

Hususi avarya, müşterek avarya kapsamına girmeyen ve belirli bir menfaate ait olan zararları ifade eder.

Örneğin, taşıma sırasında fırtına, deniz suyu teması, çarpma veya benzeri olaylar nedeniyle yalnızca belirli bir yüke zarar gelmesi hususi avarya olarak değerlendirilebilir.

Müşterek avaryadan farklı olarak hususi avaryada zarar, ortak tehlikeden kurtulmak amacıyla yapılan bir fedakarlıktan kaynaklanmaz.

Meydana gelen zarar, kural olarak zarara uğrayan menfaatin sahibi üzerinde kalır.

Nakliyat sigortası poliçesi, teminat kapsamı ve istisnalar çerçevesinde bu zararları karşılayabilir.

Deniz taşımacılığında karşılaşılabilecek risklerin doğru değerlendirilmesi, yük sahiplerinin olası maddi kayıplara karşı korunması açısından önemlidir.

Bu nedenle nakliyat ve tekne sigortası yaptırılırken poliçenin teminat kapsamının dikkatle incelenmesi gerekir.

Müşterek Avarya Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Müşterek Avarya Hangi Kanunda Düzenlenmiştir?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1272-1285. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Müşterek Avarya İlan Edilmesi İçin Geminin Batması Gerekir mi?

Hayır. Gemi ve yükleri ortak bir tehlikeden kurtarmak amacıyla gerekli koşulları taşıyan olağanüstü bir fedakarlık veya gider yapılması yeterli olabilir.

Yüküm Zarar Görmediği Halde Neden Ödeme Yapmak Zorundayım?

Çünkü müşterek avaryada paylaşım yalnızca zarar gören mallar üzerinden değil, ortak tehlikeden kurtarılan menfaatler üzerinden yapılır.

Müşterek Avarya Masraflarını Nakliyat Sigortası Öder mi?

Poliçenin kapsamına bağlı olarak müşterek avarya katkı payı ve ilgili teminat giderleri sigorta tarafından karşılanabilir.

Deniz Taşımacılığında Müşterek Avarya Riskini Göz Ardı Etmeyin

Müşterek avarya, deniz taşımacılığında ithalatçıların ve ihracatçıların bilmesi gereken önemli risklerden biridir.

Örneğin; yükünüzün hasarsız şekilde Türkiye'ye ulaşması, geminin kurtarılması için yapılan olağanüstü fedakarlık ve giderlere katılmanız gerekmeyeceği anlamına gelmez.

Bu nedenle deniz yoluyla gerçekleştirilen sevkiyatlarda nakliyat sigortası teminatlarını yalnızca yükün fiziki hasarları açısından değil, müşterek avarya ve kurtarma giderleri açısından da değerlendirmek gerekir.

Ongun Sigorta, 25 yılı aşkın sigortacılık deneyimiyle emtia nakliyat sigortası ve abonman poliçe çözümlerinde işletmelerin taşıma risklerini değerlendirir.

Deniz taşımacılığında karşılaşabileceğiniz müşterek avarya, kurtarma giderleri ve diğer nakliyat risklerine karşı poliçenizin teminat kapsamını değerlendirmek için Nakliyatsigortam.com üzerinden uzman desteği alabilirsiniz.